Het bedenken en uitwerken van een project kost veel tijd en geld. Maar dat vergeet je bijna altijd wanneer de tijd van repeteren en uitvoeren is aangebroken. Met De Aarde Spreekt liep alles toch even anders. Want het idee voor deze monumentale productie was er al in 2022, met het idee om het in 2023 uit te voeren. Ons doel: anticiperen op de maatschappelijke beweging die zich zorgen maakt over de klimaatverandering en de bewustwording daarvan. Dat alles anders liep, blijkt wel uit het feit dat we het pas september 2025 konden brengen.
Hoe het begon
Het idee was om de natuur een stem te geven. Niet één stem, maar twee: de reagerende aarde via Antoine Brumels Missa et ecce terrae (aardbevingmis) en de mens in harmonie met de natuur om haar heen in het magische Plainscapes van Pēteris Vasks. Maar we wilden de mensen de full circle laten horen, dus het ontstaan én de ondergang van de aarde. En daar kwam onze tenor en componist William Knight in beeld. Hij kreeg de vrije hand, mocht zelfs de tekst zelf bepalen. Het stuk moest wel aan twee wensen voldoen. De eerste was dat het werk uit twee delen zou bestaan, waarbij deel een, Genesis, moest overgaan in Bachs koraal Wie schön leuchtet der Morgenstern, en deel twee, Apocalyps, zou beginnen met Bachs koraal Wenn ich einmal soll scheiden. De tweede wens was dat het werk zou eindigen met een flatline: zo’n nare scherpe toon die je hoort wanneer de patiënt is overleden. Een keiharde confrontatie met een mogelijk aankomende werkelijkheid. Er lag voor dit project overigens nog een persoonlijke wens op tafel, en dat was werken met een dirigent. En niet zomaar een dirigent, maar de geweldige Ed Spanjaard. Want met zo’n complex en gevarieerd programma is het fijn om je gewoon als zanger op de muziek te kunnen focussen.
Daar lag ons complete programma op tafel. Als klap op de vuurpijl wilden we het ook nog acht keer uitvoeren. Onze zakelijk leider maakte een berekening en wij vroegen vol goede moed de subsidies aan. En dan begint het grote wachten, dat eindigde in een deceptie. Het project werd goed bevonden, maar door de vele aanvragen was de subsidiepot al snel op. Het jaar daarop verfijnden we de aanvraag en weer kregen we het bericht dat we onder de zaaglijn zaten. Dat hakte er wel in. Maar we gingen door, met als resultaat dat we in 2024 landelijke, provinciale en Zwolse subsidie kregen! Nu konden we na drie jaar eindelijk deze bijzondere muzikale droom verwezenlijken.
In de aanloop naar zo’n groot project zijn er natuurlijk altijd hobbels op de weg. Er kan altijd iemand ziek zijn, of een andere onverwachte omstandigheid, waardoor er een vervanger gezocht moet worden. Ook dit keer was dat aan de orde. Maar het werd allemaal redelijk vlot opgelost.
De eerste dag in september beginnen dan eindelijk de repetities. De helft van het ensemble is al bekend met de muziek van Vasks en Brumel. Voor de andere helft van de zangers en dirigent Ed Spanjaard was met name de Aardbevingsmis nog onbekend terrein. Dat werd dus een ontdekkingsreis, die al begon met de zoektocht naar een goede uitgave. Ook het zoeken van passende liggingen was een uitdaging, omdat het stuk eigenlijk voor drie hoge stemmen, zes tenoren en drie bassen is gecomponeerd. Dus hoe doe je dat wanneer je twee countertenoren hebt?
De nieuwe compositie Sand and Foam van onze eigen tenor en componist William Knight, was tijdens die eerste uren de balsem op de muzikale ziel; er was niemand die geen kippenvel kreeg bij het luisteren naar die prachtige muziek en de indringende teksten van Kahlil Gibran.
Vijf dagen lang wisselden we het met gesloten mond zingen, aangeduid als bouche fermé, af met 12stemmige worstelpartijen in een 500 jaar oude mis. Soms leek het wel alsof je midden in een grote bol wol vol losse draden verstrikt zat en niet meer wist wat boven of onder was. Maar wanneer het muzikale water ons soms tot aan de lippen stond, was daar altijd weer het prachtige spel van violist Sarah Kapustin en cellist Diederik van Dijk, die ons in de muziek van Vasks en Knight even naar een andere dimensie brachten.
Dit bijzondere project bracht ons ook een aantal primeurs. Zo was ons eerste concert in Amsterdam ook meteen onze eerste live-opname voor de radio. We waren hier erg blij mee, al had dat ook iets ongemakkelijks. Het is eigenlijk net als met koken; je wilt een gerecht graag eerst een aantal keren proberen, voor je het je gasten voorschotelt. De tweede primeur was ons concert in het monumentale Woudagemaal. Dankzij het Wetterskip Fryslân, en onze gedeelde aandacht voor de klimaatverandering en de gevolgen hiervan, was het mogelijk dat we De Aarde Spreekt tussen de enorme turbines konden zingen. Het was met recht een onvergetelijke ervaring. In Zwolle zongen we voor het eerst in de Makersfabriek, gelegen op het voormalige Philips-terrein. Deze locatie is een perfect voorbeeld van het recyclen van gebruikte materialen. Terwijl er aan de ene kant nog gesloopt wordt, zongen wij in een hal die al een nieuw leven heeft gekregen. Dit mede dankzij creatief producent Gina Maria. Acht concerten lang lieten we mensen verrast en overweldigd achter. Maar ook vol vragen en met het besef dat er daadwerkelijk wat gedaan moet worden. Acht concerten, waarin wij als groep elkaar steeds meer vonden en de muziek onder onze huid ging zitten. Voor Heleen en mij was het de bevestiging van het gegeven dat je soms een lange adem nodig hebt om je (muzikale) boodschap over te brengen. Maar ook dat die boodschap al dat wachten waard is.
Reacties:
“De Aarde Spreekt, wat een ongelooflijk mooi concert hebben jullie gegeven! We waanden ons af en toe in de zevende hemel. Het raakte en ontroerde! Het geluid van jullie stemmen, trilt nog na in ons. De subtiele stilte in de momenten tussen de werken. De verrassende vogeltjes en andere geluiden van viool en cello, wat een klankrijkdom! En Bach als fundament. We hebben genoten! Prachtige en professionele folders met mooie teksten. Het was meer dan af en van hoog niveau. Dank, dank, dank!”
“Het was een fantastisch mooi concert! Oude en nieuwe muziek zo prachtig gecombineerd, bijzondere teksten, we hebben genoten! En nagedacht over de boodschap die in dit alles besloten lag. Dank!”
“Vandaag mocht ik van dit concert genieten in het Stadsklooster in Utrecht, met naar mijn mening een fijne akoestiek. Wat een indrukwekkende muziek, ik werd er door geraakt. Met onze aarde in gedachten werd ik door de muziek een, tja, andere wereld ingezogen! Schitterend.”
